จาก SME 30 ล้าน ไป 100 ล้าน ธุรกิจต้องเปลี่ยนอะไรบ้าง?

4 เส้นแบ่งทางกฎหมายและภาษีที่ต้องรู้ก่อนขยายจาก 30 ล้านไป 100 ล้าน พร้อมสิ่งที่ต้องยกระดับด้านคน ระบบ เทคโนโลยี กำลังผลิต และพื้นที่ และลำดับการลงทุน

การโตจากรายได้ 30 ล้านบาทไป 100 ล้านบาท ไม่ใช่การทำสิ่งเดิมคูณสามเท่า เพราะระหว่างทางมีเส้นแบ่งหลายเส้นที่เปลี่ยนกฎของเกม ทั้งอัตราภาษีที่ธุรกิจต้องจ่าย สถานะตามกฎหมายของกิจการ ใบอนุญาตที่ต้องมี และหน้าที่ตามกฎหมายแรงงานที่เพิ่มขึ้น

ธุรกิจที่วางแผนโดยดูแค่ยอดขายและกำลังผลิต มักไปเจอเส้นเหล่านี้แบบไม่ตั้งใจ และต้องแก้ย้อนหลังในราคาที่แพงกว่าการเตรียมล่วงหน้าหลายเท่า บทความนี้จึงเริ่มจากเส้นแบ่งที่ต้องรู้ ก่อนจะไล่ดูว่าต้องยกระดับอะไรใน 5 ด้าน คือ คน ระบบ เทคโนโลยี กำลังผลิต และพื้นที่

4 เส้นแบ่งที่ต้องรู้ก่อนวางแผนงบลงทุน

**รายได้เกิน 30 ล้านบาท เสียสิทธิอัตราภาษีแบบ SME ** กรมสรรพากรให้อัตราภาษีเงินได้นิติบุคคลแบบขั้นบันไดกับบริษัทที่มีทุนจดทะเบียนที่ชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท และมีรายได้จากการขายสินค้าและให้บริการไม่เกิน 30 ล้านบาทในรอบบัญชี โดยกำไรสุทธิไม่เกิน 300,000 บาทได้รับยกเว้น ส่วนที่เกิน 300,000 ถึง 3,000,000 บาทเสียในอัตรา 15% และส่วนที่เกิน 3,000,000 บาทเสียในอัตรา 20% หากไม่เข้าเงื่อนไขทั้งสองข้อ จะเสียในอัตรา 20% ของกำไรสุทธิทั้งจำนวน นี่คือเหตุผลที่ธุรกิจซึ่งรายได้ขยับข้าม 30 ล้านบาทมักพบว่ากำไรหลังภาษีไม่โตตามยอดขาย

ลูกจ้างครบ 10 คน เกิดหน้าที่ตามกฎหมายแรงงาน พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 108 กำหนดให้นายจ้างที่มีลูกจ้างรวมกันตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป จัดให้มีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานเป็นภาษาไทยและประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่วันที่มีลูกจ้างครบจำนวน ครอบคลุมวันเวลาทำงาน วันหยุดและการลา การทำงานล่วงเวลา การจ่ายค่าจ้าง วินัยและโทษ การร้องทุกข์ และการเลิกจ้าง ส่วนมาตรา 112 กำหนดให้จัดทำทะเบียนลูกจ้างภายใน 15 วันนับแต่วันเข้าทำงาน และมาตรา 115 ให้เก็บรักษาเอกสารไม่น้อยกว่า 2 ปี

เครื่องจักร 50 แรงม้า หรือคนงาน 50 คน กลายเป็นโรงงานที่ต้องขอใบอนุญาต พระราชบัญญัติโรงงาน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2562 มีผลบังคับใช้เมื่อ 27 ตุลาคม 2562 กำหนดว่ากิจการที่ใช้เครื่องจักรมีกำลังรวมตั้งแต่ 50 แรงม้า หรือใช้คนงานตั้งแต่ 50 คนขึ้นไป เข้าข่ายเป็นโรงงานที่ต้องขอใบอนุญาต ในเส้นทางจาก 30 ไป 100 ล้านบาท ธุรกิจภาคการผลิตส่วนใหญ่จะข้ามเส้นนี้ และการเพิ่มเครื่องจักรโดยไม่ตรวจกำลังรวมสะสมไว้ก่อน เป็นความผิดพลาดที่พบบ่อย

รายได้ 100 ล้านบาท ขยับจากวิสาหกิจขนาดย่อมเป็นขนาดกลาง กฎกระทรวงกำหนดลักษณะของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม พ.ศ. 2562 กำหนดให้วิสาหกิจขนาดย่อมในภาคการผลิตมีการจ้างงานไม่เกิน 50 คน หรือมีรายได้ต่อปีไม่เกิน 100 ล้านบาท ส่วนขนาดกลางคือจ้างงานเกิน 50 คนแต่ไม่เกิน 200 คน หรือมีรายได้เกิน 100 ล้านบาทแต่ไม่เกิน 500 ล้านบาท สำหรับภาคการค้าและบริการ เส้นแบ่งขนาดย่อมอยู่ที่ 30 คนหรือ 50 ล้านบาท การเปลี่ยนสถานะนี้กระทบสิทธิเข้าร่วมมาตรการที่สงวนไว้สำหรับวิสาหกิจขนาดย่อม จึงควรวางแผนล่วงหน้าว่าจะใช้สิทธิใดให้เต็มที่ก่อนข้ามเส้นฅ

ด้านคน ต้องมีชั้นบริหารกลาง ที่รายได้ 30 ล้านบาท ทีมมักอยู่ราว 15 ถึง 25 คน และเจ้าของยังคุมได้เกือบทุกจุด ที่ 100 ล้านบาท จำนวนคนมักขยับไปที่ 40 ถึง 60 คน ซึ่งเกินขีดที่คนคนเดียวจะดูแลตรงได้ หลักที่ใช้วางโครงสร้างคือขอบเขตการควบคุมราว 5 ถึง 8 คนต่อหัวหน้าหนึ่งคนในงานที่ต้องตัดสินใจ ทีม 50 คนจึงต้องมีหัวหน้างานประมาณ 7 ถึง 10 คน และมีผู้จัดการระดับกลางคุมอีกชั้นหนึ่ง ตำแหน่งที่ควรมีให้ครบก่อนแตะ 100 ล้านบาท ได้แก่ หัวหน้าฝ่ายผลิต ผู้วางแผนการผลิต หัวหน้าคลังสินค้า ผู้ตรวจสอบคุณภาพ นักบัญชีต้นทุน และผู้ดูแลงานบุคคล สองตำแหน่งท้ายมักถูกเลื่อนออกไปนานที่สุดและสร้างปัญหามากที่สุด เพราะบัญชีต้นทุนคือคนที่บอกได้ว่าสินค้าใดกำไรจริง และผู้ดูแลงานบุคคลคือคนที่ทำให้หน้าที่ตามมาตรา 108 และ 112 ไม่กลายเป็นความเสี่ยงเมื่อถูกตรวจ

ด้านระบบ จากการบันทึกเหตุการณ์ สู่การควบคุม ระบบที่เพียงพอสำหรับ 30 ล้านบาทคือระบบที่บันทึกว่าเกิดอะไรขึ้น ระบบที่จำเป็นสำหรับ 100 ล้านบาทคือระบบที่ควบคุมไม่ให้เกิดสิ่งที่ไม่ควรเกิด สิ่งที่ต้องยกระดับมีสามเรื่อง เรื่องแรกคือรอบเวลาข้อมูล ต้องปิดบัญชีภายในให้ได้ภายใน 15 ถึง 30 วันหลังสิ้นเดือน และต้องมีต้นทุนต่อหน่วยที่แยกตามสินค้าได้ ไม่ใช่ต้นทุนรวมทั้งโรงงาน เรื่องที่สองคือเงินทุนหมุนเวียน ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้ธุรกิจโตแล้วเงินขาดมือ เมื่อยอดขายโตสามเท่า ลูกหนี้การค้าและสินค้าคงคลังจะโตในระดับใกล้เคียงกัน ขณะที่กำไรกลับมาช้ากว่า จึงต้องคำนวณวงจรเงินสด คือวันเก็บหนี้บวกวันสต็อกลบวันเครดิตซัพพลายเออร์ แล้วเตรียมวงเงินสินเชื่อหมุนเวียนไว้ล่วงหน้า ไม่ใช่ไปขอตอนที่เงินเริ่มขาด เพราะสถาบันการเงินจะประเมินยากที่สุดในจังหวะนั้น เรื่องที่สามคือการควบคุมภายใน ที่ขนาด 100 ล้านบาท ต้องแยกหน้าที่ผู้สั่งซื้อ ผู้รับของ และผู้จ่ายเงินออกจากกัน และต้องมีการสุ่มนับสต็อกเทียบกับระบบเป็นรอบ เพราะมูลค่าความเสียหายจากช่องว่างเล็ก ๆ จะโตตามขนาดธุรกิจ

ด้านเทคโนโลยี เรียงลำดับให้ถูก ลำดับที่ให้ผลตอบแทนดีที่สุดในช่วงรายได้นี้ เริ่มจากทำให้ระบบบัญชีและระบบสต็อกเชื่อมกันเป็นชุดข้อมูลเดียว ต่อด้วยระบบรับคำสั่งซื้อที่ตรวจย้อนหลังได้แทนการรับผ่านแชท แล้วจึงเป็นระบบจัดการคลังที่ใช้บาร์โค้ด และสุดท้ายคือระบบวางแผนการผลิต ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือเริ่มด้วยการซื้อ ERP ทั้งก้อนก่อนที่กระบวนการจะนิ่ง ซึ่งทำให้ต้นทุนสูงและมักลงเอยด้วยการใช้เพียงบางส่วน

ด้านกำลังผลิต คำนวณเป็นตัวเลขก่อนตัดสินใจ กำลังผลิตที่ต้องมีคำนวณได้จาก รายได้เป้าหมายหารด้วยราคาขายเฉลี่ยต่อหน่วย จะได้จำนวนหน่วยต่อปี แล้วหารด้วยจำนวนวันทำงานต่อปี จะได้จำนวนหน่วยต่อวันที่ต้องผลิตได้ จากนั้นต้องหารด้วยประสิทธิผลโดยรวมของเครื่องจักรที่ทำได้จริง เพราะกำลังผลิตตามสเปกเครื่องกับที่ผลิตได้จริงไม่เท่ากัน และควรเผื่ออีก 20 ถึง 30% สำหรับช่วงพีคของปี จากตัวเลขนั้นจึงเลือกวิธีเพิ่มกำลังผลิตจากสามทาง คือเพิ่มกะการทำงาน ซึ่งลงทุนต่ำที่สุดแต่ต้องดูเพดานชั่วโมงล่วงเวลาและต้นทุนแรงงาน เพิ่มเครื่องจักรหรือระบบอัตโนมัติ ซึ่งลดต้นทุนต่อหน่วยได้ในระยะยาวแต่ต้องมีพื้นที่และกำลังไฟรองรับ และการจ้างผลิตภายนอกบางขั้นตอน ซึ่งยืดหยุ่นที่สุดแต่ต้องมีระบบควบคุมคุณภาพที่แน่นพอ

ด้านพื้นที่ ตัวคูณที่มักถูกคิดต่ำ พื้นที่ไม่ได้โตเป็นเส้นตรงตามรายได้ แต่โตตามจำนวนรายการสินค้า จำนวนวันสต็อกที่ต้องถือ และจำนวนกะการทำงาน ธุรกิจที่เพิ่มรายการสินค้าเพื่อเพิ่มยอดขาย จะพบว่าความต้องการพื้นที่จัดเก็บโตเร็วกว่ารายได้ เพราะแต่ละรายการต้องมีตำแหน่งประจำของตัวเอง จุดที่ต้องตรวจก่อนตัดสินใจขยายมีสามเรื่อง คือกำลังไฟฟ้าที่รองรับเครื่องจักรใหม่ ความสูงและพื้นที่หมุนตัวของรถโฟล์คลิฟท์ และเงื่อนไขผังเมืองกับใบอนุญาตตามเกณฑ์ 50 แรงม้าที่กล่าวไว้ข้างต้น เพราะเมื่อกำลังเครื่องจักรรวมข้ามเส้นนั้น สถานที่ประกอบกิจการต้องอยู่ในพื้นที่ที่กฎหมายรองรับจริง สำหรับธุรกิจที่ยังผลิตในอาคารที่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อการผลิต โรงงานขนาดเล็กหรือ Mini Factory บนที่ดินสีม่วงที่ผังเมืองรองรับ มีถนนกว้างรองรับรถบรรทุกและระบบไฟฟ้า 3 เฟส เช่น โครงการของ Biggerland ย่านลำลูกกา ปทุมธานี ที่อยู่ใกล้ทางขึ้นลงทางด่วน เป็นทางเลือกที่รองรับการข้ามเส้น 50 แรงม้าได้โดยไม่ต้องย้ายอีกครั้งในอีกสองปี

ลำดับการลงทุน ลำดับที่ลดความเสี่ยงได้มากที่สุดคือ เริ่มจากคนและระบบข้อมูลก่อน เพราะราคาถูกที่สุดและทำให้การตัดสินใจถัดไปแม่นขึ้น ต่อด้วยพื้นที่ เพราะเป็นสิ่งที่ใช้เวลาเตรียมนานที่สุดและกำหนดเพดานของทุกอย่าง แล้วจึงเป็นเครื่องจักรและระบบอัตโนมัติ เพราะต้องมีพื้นที่และกำลังไฟรองรับก่อน การทำสลับลำดับ เช่น ซื้อเครื่องจักรก่อนมีพื้นที่ เป็นความผิดพลาดที่แก้ยากที่สุด

บทสรุป

เส้นทางจาก 30 ล้านบาทไป 100 ล้านบาทมีเส้นแบ่งที่คาดการณ์ได้ล่วงหน้า ทั้งเส้น 30 ล้านบาทที่กระทบอัตราภาษี เส้น 10 คนที่ก่อหน้าที่ตามกฎหมายแรงงาน เส้น 50 แรงม้าหรือ 50 คนที่ทำให้ต้องขอใบอนุญาตโรงงาน และเส้น 100 ล้านบาทที่เปลี่ยนสถานะจากวิสาหกิจขนาดย่อมเป็นขนาดกลาง สิ่งที่ต้องยกระดับคือชั้นบริหารกลางและตำแหน่งที่ขาดไม่ได้ ระบบที่ปิดบัญชีเร็วและควบคุมได้ เงินทุนหมุนเวียนที่เตรียมล่วงหน้า เทคโนโลยีที่เรียงลำดับถูก กำลังผลิตที่คำนวณจากตัวเลขจริง และพื้นที่ที่รองรับได้เกินเป้าหมาย โดยลงทุนตามลำดับคนและข้อมูล พื้นที่ แล้วจึงเครื่องจักร

FAQ คำถามที่พบบ่อย

Q1: ควรชะลอรายได้ไว้ไม่ให้เกิน 30 ล้านบาทเพื่อรักษาสิทธิภาษีหรือไม่

โดยหลักไม่ควรใช้สิทธิภาษีเป็นเหตุผลจำกัดการเติบโต เพราะประโยชน์จากส่วนต่างอัตราภาษีมักน้อยกว่ากำไรที่ได้จากยอดขายที่เพิ่มขึ้น แต่สิ่งที่ควรทำคือคำนวณผลกระทบล่วงหน้าให้รู้ตัวเลขจริง และวางแผนภาษีร่วมกับผู้สอบบัญชีในรอบที่คาดว่าจะข้ามเส้น เนื้อหาในบทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางภาษี

Q2: ควรลงทุนพื้นที่ก่อน หรือเครื่องจักรก่อน

พื้นที่ก่อน เพราะพื้นที่กำหนดเพดานของเครื่องจักรที่ติดตั้งได้ กำลังไฟที่ขอได้ และเส้นทางขนส่ง การซื้อเครื่องจักรก่อนแล้วพบว่าอาคารเดิมความสูงไม่พอหรือกำลังไฟไม่ถึง เป็นค่าเสียหายที่แก้ไม่ได้ด้วยการจัดผังใหม่

Q3: จำเป็นต้องจ้างผู้จัดการระดับกลางทีเดียวหลายตำแหน่งไหม

ไม่จำเป็น ให้เรียงตามจุดที่เสียหายมากที่สุดก่อน โดยทั่วไปสำหรับธุรกิจผลิต ลำดับที่ให้ผลเร็วคือผู้วางแผนการผลิต ตามด้วยหัวหน้าคลังสินค้า และนักบัญชีต้นทุน เพราะสามตำแหน่งนี้ให้ข้อมูลที่ใช้ตัดสินใจเรื่องกำลังผลิตและราคาขายได้ทันที