ทายาทธุรกิจรุ่น 2 ควรเริ่ม Modernize ธุรกิจจากตรงไหน?

จุดเริ่มต้นการ Modernize ธุรกิจครอบครัวใน 4 ด้าน คน ระบบ เทคโนโลยี และโครงสร้างธุรกิจ พร้อมลำดับ 12 เดือนแรก และสิทธิประโยชน์จาก BOI และ สสว.

ปัญหาของทายาทธุรกิจรุ่น 2 ส่วนใหญ่ไม่ใช่การขาดไอเดีย แต่คือการเริ่มผิดจุด

PWC สำรวจทายาทธุรกิจครอบครัว 310 คนใน 13 ประเทศภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ในช่วงปลายปี 2566 ถึงต้นปี 2567 พบว่า 73% มองว่า Generative AI เป็นพลังสำคัญในการเปลี่ยนแปลงธุรกิจ แต่มีเพียง 42% ที่บอกว่าตัวเองมีความรู้เรื่องนี้ดีพอ และมีเพียง 8% ที่นำมาใช้จริงในธุรกิจ ตัวเลขที่น่าสนใจที่สุดคือมีเพียง 22% ที่เชื่อมั่นในขีดความสามารถด้านดิจิทัลของธุรกิจครอบครัวตัวเอง

ในทางกลับกัน การลงมือแบบเหวี่ยงใหญ่ก็ล้มเหลวสูง BCG ศึกษาจากประสบการณ์ 70 บริษัทและการสำรวจผู้บริหาร 825 คน รายงานในปี 2020 ว่าราว 70% ของโครงการเปลี่ยนผ่านดิจิทัลไม่บรรลุเป้าหมาย บทความนี้จึงไม่เสนอให้ทำ Transformation ทั้งองค์กร แต่สรุปจุดเริ่มต้นที่ได้ผลจริงใน 4 ด้าน คือ คน ระบบ เทคโนโลยี และโครงสร้างธุรกิจ

ก่อนแตะเทคโนโลยี ต้องสะสมความน่าเชื่อถือก่อน

ทายาทรุ่น 2 มีอำนาจจากนามสกุลตั้งแต่วันแรก แต่ความน่าเชื่อถือได้มาจากผลงานเท่านั้น พนักงานเก่าที่อยู่กับกิจการมา 15 ปีจะประเมินรุ่น 2 จากสิ่งที่ทำได้ ไม่ใช่จากสิ่งที่พูด การประกาศเปลี่ยนระบบทั้งองค์กรในเดือนแรกจึงมักได้แรงต้านมากกว่าผลลัพธ์

แนวทางที่ได้ผลกว่าคือเลือกโครงการเดียวที่ขอบเขตชัด วัดผลได้ในเวลา 90 วัน และเป็นปัญหาที่ทุกคนรู้ว่ามีอยู่จริง เช่น ลดเวลาหาสินค้าในคลัง ลดของเสียในขั้นตอนหนึ่ง หรือลดเวลาออกใบเสนอราคา เมื่อโครงการแรกสำเร็จและมีตัวเลขยืนยัน โครงการถัดไปจะได้รับความร่วมมือมากขึ้นเอง

อีกเรื่องที่ควรจัดให้ชัดก่อนเริ่มคือขอบเขตอำนาจของตัวเอง งานสำรวจของ PwC ชุดเดียวกันพบว่าทายาทในเอเชียแปซิฟิกเพียง 55% ระบุว่าบทบาทและความรับผิดชอบในกิจการถูกกำหนดไว้ชัดเจน ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ยทั่วโลกที่ 63% ควรตกลงกับรุ่น 1 เป็นลายลักษณ์อักษรว่าตัดสินใจอะไรได้เองในวงเงินเท่าไร และเรื่องใดต้องหารือ

จุดเริ่มต้นด้านคน เริ่มที่ตำแหน่งที่มีคนเดียวรู้

ให้ไล่ดูว่างานใดในธุรกิจที่ถ้าคนคนนั้นลาออกวันนี้ กิจการจะสะดุดทันที มักเป็นช่างที่รู้เครื่องจักรตัวเดียวในโรงงาน คนคุมสต็อกที่จำตำแหน่งของทั้งหมดไว้ในหัว หรือคนที่รู้สูตรและเงื่อนไขลูกค้ารายใหญ่ นี่คือจุดเสี่ยงสูงสุดและเป็นจุดเริ่มต้นที่คุ้มค่าที่สุด

วิธีทำคือให้คนเหล่านั้นเป็นผู้ถ่ายทอดเอง เขียนขั้นตอนและถ่ายวิดีโอสั้นประกอบ แล้วให้คนที่สองทำตามจริงเพื่อทดสอบว่าเอกสารใช้ได้ ข้อควรระวังคือต้องสื่อสารให้ชัดว่านี่ไม่ใช่การเตรียมหาคนแทนเขา แต่เป็นการทำให้เขาลาพักร้อนได้และเปิดทางให้เติบโต

จุดเริ่มต้นด้านระบบ เริ่มที่ตัวเลข ไม่ใช่ที่ซอฟต์แวร์

ก่อนซื้อระบบใด ให้ทำให้ตัวเลขพื้นฐานมีอยู่จริงก่อน ชุดที่แนะนำคือ กำไรขั้นต้นรายสินค้าหรือรายกลุ่มลูกค้า ต้นทุนต่อหน่วย อัตราการส่งตรงเวลา อัตราของเสีย และจำนวนวันที่ใช้ปิดบัญชีภายใน

ตัวสุดท้ายสำคัญเป็นพิเศษ เพราะถ้างบการเงินภายในออกช้ากว่า 30 วันหลังสิ้นเดือน การตัดสินใจของรุ่น 2 ทุกเรื่องจะอยู่บนข้อมูลที่ล้าสมัย และเมื่อไม่มีข้อมูล การถกเถียงกับรุ่น 1 จะกลายเป็นการเถียงด้วยความรู้สึกและประสบการณ์ ซึ่งรุ่น 1 มีมากกว่าเสมอ ตัวเลขจึงเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังที่สุดของรุ่น 2

จุดเริ่มต้นด้านเทคโนโลยี เริ่มที่จุดที่กรอกข้อมูลซ้ำ

จุดเริ่มต้นที่ให้ผลตอบแทนเร็วที่สุดคือจุดที่มีการกรอกข้อมูลเดียวกันซ้ำมากที่สุด เช่น รับออเดอร์ทางแชทแล้วพิมพ์ลงเอกซ์เซล แล้วพิมพ์ใหม่อีกครั้งในใบส่งของ แล้วพิมพ์อีกครั้งในระบบบัญชี ทุกครั้งที่พิมพ์ซ้ำคือโอกาสผิดพลาดและเวลาที่หายไป

เกณฑ์คัดเลือกโครงการเทคโนโลยีชิ้นแรกที่ใช้ได้จริงมีสามข้อ คือ ต้องคืนทุนภายใน 12 เดือนโดยคำนวณจากเวลาที่ประหยัดได้หรือของเสียที่ลดลง ต้องไม่กระทบการส่งของให้ลูกค้าระหว่างติดตั้ง และต้องยกเลิกได้โดยไม่เสียหายมากหากไม่ได้ผล

ข้อค้นพบของ BCG ยังชี้ว่าโครงการที่สำเร็จไม่ได้ต่างกันที่เทคโนโลยี แต่ต่างกันที่การมีเป้าหมายชัด ผู้บริหารระดับสูงลงมาร่วมจริง คนเก่งอยู่ในทีม การติดตามผลที่วัดได้ และการเลือกแพลตฟอร์มที่ธุรกิจเป็นคนนำ ไม่ใช่ฝ่ายไอที ซึ่งเมื่อทำครบพร้อมกันจะเพิ่มโอกาสสำเร็จจากราว 30% เป็นราว 80%

จุดเริ่มต้นด้านโครงสร้างธุรกิจ เริ่มที่การรู้ว่าอะไรกำไรจริง

ธุรกิจที่ส่งต่อมาหลายปีมักมีสินค้าและลูกค้าที่ถูกเก็บไว้ด้วยเหตุผลทางความสัมพันธ์ ไม่ใช่เหตุผลทางกำไร งานแรกด้านโครงสร้างจึงเป็นการคำนวณกำไรขั้นต้นแยกตามสินค้าและตามลูกค้า ซึ่งมักพบว่าสินค้าจำนวนหนึ่งขาดทุนเมื่อคิดต้นทุนครบ จากข้อมูลนั้นจึงตัดสินใจได้ว่าจะปรับราคา ลดต้นทุน หรือเลิกทำ และหากมีสายธุรกิจที่ต่างกันมาก เช่น งานรับจ้างผลิตกับแบรนด์ของตัวเอง การแยกโครงสร้างการบริหารหรือแยกนิติบุคคลจะทำให้เห็นผลงานของแต่ละสายชัดขึ้น

ใช้เงินสนับสนุนที่มีอยู่ให้เป็น

การลงทุนปรับปรุงประสิทธิภาพมีมาตรการรัฐรองรับอยู่ ซึ่งเป็นข้อมูลที่ช่วยให้ข้อเสนอของรุ่น 2 มีน้ำหนักในการประชุมครอบครัว

มาตรการปรับปรุงประสิทธิภาพของสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน หรือ BOI ให้สิทธิยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคล 3 ปี เป็นจำนวน 50% ของเงินลงทุน โดยไม่รวมค่าที่ดินและทุนหมุนเวียน ครอบคลุมการปรับเปลี่ยนเครื่องจักรเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ระบบอัตโนมัติและหุ่นยนต์ การประหยัดพลังงาน และการยกระดับสู่มาตรฐานสากล และหากระบบอัตโนมัติที่ใช้มีสัดส่วนการผลิตในประเทศตั้งแต่ 30% สิทธิจะเพิ่มเป็น 100% ของเงินลงทุน โดยเงินลงทุนขั้นต่ำสำหรับ SME อยู่ที่ 500,000 บาท

สำหรับงบประมาณขนาดเล็ก โครงการ BDS ของสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม หรือ สสว. มีแพ็กเกจอุดหนุนค่าบริการพัฒนาธุรกิจในสัดส่วน 90% วงเงินไม่เกิน 10,000 บาทต่อคำขอ ครอบคลุมบริการด้านเทคโนโลยี เช่น Cloud, AI, ERP และ POS รวมถึงบริการด้านบัญชีการเงินและการอบรมตามกฎหมาย โดยรอบปัจจุบันเปิดรับตั้งแต่ 1 กรกฎาคม 2569 ถึง 30 มิถุนายน 2570

เมื่อการ Modernize ติดที่พื้นที่

ข้อจำกัดที่ทายาทรุ่น 2 มักเจอเมื่อเริ่มลงทุนจริงคือพื้นที่เดิมรองรับไม่ได้ เพราะเครื่องจักรใหม่และระบบอัตโนมัติมีเงื่อนไขทางกายภาพชัดเจน ทั้งความสูงอาคาร พื้นที่สำหรับรถโฟล์คลิฟท์ ระบบไฟฟ้าที่รองรับกำลังไฟ และเส้นทางที่รถบรรทุกเข้าถึงได้ การซื้อเครื่องจักรก่อนตรวจเงื่อนไขเหล่านี้เป็นความผิดพลาดที่แก้ยากและแพง

สำหรับกิจการที่ยังผลิตในบ้านหรือในอาคารที่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อการผลิต โรงงานขนาดเล็กหรือ Mini Factory ที่มีถนนกว้างรองรับรถบรรทุก ระบบไฟฟ้า 3 เฟส และอยู่บนที่ดินสีม่วงที่ผังเมืองรองรับ เช่น โครงการของ Biggerland ย่านลำลูกกา ปทุมธานี ที่อยู่ใกล้ทางขึ้นลงทางด่วน เป็นทางเลือกที่ทำให้แผนปรับปรุงประสิทธิภาพเดินหน้าได้จริง

บทสรุป

จุดเริ่มต้นของการ Modernize ไม่ใช่การเลือกซอฟต์แวร์ แต่คือการเลือกลำดับ ด้านคนเริ่มที่ตำแหน่งที่มีคนเดียวรู้ ด้านระบบเริ่มที่ทำให้ตัวเลขพื้นฐานมีอยู่จริงและปิดบัญชีได้ภายใน 30 วัน ด้านเทคโนโลยีเริ่มที่จุดที่กรอกข้อมูลซ้ำ และด้านโครงสร้างธุรกิจเริ่มที่การรู้ว่าสินค้าและลูกค้ารายใดทำกำไรจริง

เหนือกว่านั้นคือการเริ่มด้วยโครงการเดียวที่วัดผลได้ใน 90 วัน เพราะสิ่งที่ทายาทรุ่น 2 ต้องสร้างก่อนระบบใด คือหลักฐานว่าการเปลี่ยนแปลงที่เสนอนั้นได้ผล

FAQ คำถามที่พบบ่อย

Q1: รุ่น 1 ไม่เห็นด้วยกับการเปลี่ยนแปลง ควรทำอย่างไร

A: อย่าเริ่มด้วยการโต้แย้งเรื่องวิสัยทัศน์ ให้เริ่มด้วยการขอทดลองในขอบเขตเล็กที่มีตัวเลขวัดผลชัด กำหนดระยะเวลา งบประมาณ และเกณฑ์ตัดสินไว้ล่วงหน้าว่าถ้าผลไม่ถึงเกณฑ์จะหยุด การเสนอแบบมีทางถอยทำให้ความเสี่ยงในสายตารุ่น 1 ลดลงมาก และเมื่อโครงการแรกได้ผล การอนุมัติครั้งถัดไปจะง่ายขึ้น

Q2: ควรลงทุนเทคโนโลยีก่อน หรือจ้างคนเก่งก่อน

A: ถ้ากระบวนการยังไม่นิ่ง ให้เริ่มที่คนและกระบวนการก่อน เพราะเทคโนโลยีจะขยายผลของสิ่งที่มีอยู่ ทั้งดีและไม่ดี การนำระบบมาวางบนกระบวนการที่ยังเปลี่ยนทุกสัปดาห์มักจบด้วยการกลับไปใช้วิธีเดิม แต่ถ้ากระบวนการนิ่งแล้วและปัญหาคือปริมาณงานล้นคน เทคโนโลยีจะให้ผลตอบแทนเร็วกว่า

Q3: ควรเริ่มใช้ AI ในธุรกิจตอนนี้เลยไหม

A: เริ่มได้ แต่ควรเริ่มจากงานที่ผิดพลาดแล้วเสียหายน้อย เช่น ร่างเอกสาร สรุปข้อมูล หรือช่วยตอบคำถามลูกค้าโดยมีคนตรวจก่อนส่ง และควรกำหนดกติกาการใช้ข้อมูลของบริษัทให้ชัดตั้งแต่ต้น เพราะข้อมูลจากงานสำรวจของ PwC ระบุว่าธุรกิจครอบครัวในเอเชียแปซิฟิกเพียง 9% ที่มีแนวปฏิบัติเรื่องการใช้เทคโนโลยีใหม่อย่างรับผิดชอบ ซึ่งเป็นช่องว่างที่รุ่น 2 ปิดได้เร็วและสร้างความน่าเชื่อถือได้ทันที